czwartek, 9 lipca 2020

Fundusze przedakcesyjne jako instrumenty finansowe Unii Europejskiej


Środki pomocy strukturalnej dla krajów kandydackich: PHARE, ISPA i SAPARD mają służyć praktycznemu wdrażaniu standardów wspólnotowego dorobku prawnego w krajach kandydackich w dziedzinach priorytetowych, wskazanych w dokumentach: „Partnerstwo dla Członkostwa” (Pdc) oraz „Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa Polski w Unii Europejskiej” (NPPC).
W celu wsparcia i zdynamizowania przygotowań państw kandydujących do członkostwa w Unii Europejskiej zmieniła się struktura i charakterystyki pomocy przekazywanej krajom kandydującym. Przewidziana pomoc przedakcesyjna ma ułatwić dostosowania do przyjęcia zobowiązań wynikających z członkostwa w Unii Europejskiej. Dla tych państw Europy Środkowej i Wschodniej, które wejdą do Unii przed 2006 r., wyodrębniono oddzielne środki (na rozszerzenie).
Dotychczasowa pomoc udzielana od 1989 r. w ramach PHARE została zastąpiona nową formą wsparcia w okresie przedakcesyjnym, tj. w latach 2000-2006. Pomoc przedakcesyjna Unii Europejskiej opiera się na trzech programach:
a)      PHARE 2, który jest zorientowany na przygotowanie kandydatów do członkostwa w UE;
tzw. Phare IA – budowa i wzmacnianie infrastruktury instytucjonalnej oraz finansowanie (relatywnie niewielkich) inwestycji wspierających dostosowywanie polskiego prawodawstwa do legislacji Wspólnoty;
tzw. Phare ESC (regionalny) – inwestycyjny: m. in. przedsięwzięcia dotyczące infrastruktury ochrony środowiska, zidentyfikowane jako priorytety na poziomie regionalnym (województw),
b)      Przedakcesyjny Instrument Polityki Strukturalnej – ISPA (Instrument for Structural Policies for Pre-Accession) – przeznaczony na wsparcie przygotowań państw kandydujących do UE w zakresie infrastruktury transportowej oraz ochrony środowiska naturalnego; ma pomóc realizować wdrażanie ekologicznego acquis oraz politykę spójności ekonomicznej; priorytety o charakterze ogólnokrajowym (ponadregionalnym); instrument administrowany centralnie;
c)      Przedakcesyjny Fundusz Wsparcia dla Rolnictwa i Obszarów Wiejskich – SAPARD (Support for Pre-Accession Measures for Agriculture and Rural Development), którego głównym celem jest wspieranie wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich oraz restrukturyzacja gospodarki żywnościowej konkretne przedsięwzięcia do wsparcia z tego funduszu będą identyfikowane na poziomie lokalnym [1].
Z założenia programy pomocy przedakcesyjnej PHARE, SAPARD i ISPA powinny stanowić komplementarne instrumenty przygotowań akcesyjnych. W szczególności niedopuszczalne jest ich nakładanie się, tzn. finansowanie w ramach różnych programów tego samego typu przedsięwzięć. Ta prosta zasada, pomimo przyjęcia odpowiedniej regulacji prawnej, jest w praktyce trudna do stosowania z powodu braku precyzji w określeniu granic rozdziału pomiędzy poszczególnymi programami. Znane są dotychczas jedynie główne zasady tego rozdziału:
-            ISPA finansuje projekty z zakresu ochrony środowiska i transportu o minimalnej wielkości 5 mln euro;
-            SAPARD finansuje jedynie przedsięwzięcia dotyczące rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, które mogą być zaliczone do 15 kategorii wymienionych w artykule 2 Regulacji Sapard,
-            PHARE finansuje przedsięwzięcia dotyczące rozwoju instytucjonalnego wszystkich sektorów, a więc również tych, które są objęte pozostałymi programami,
-            w przypadku inwestycji z zakresu ochrony środowiska oraz transportu Phare może finansować jedynie projekty poniżej 5 mln euro; projekty te muszą być jednak objęte krajowymi systemami wsparcia bądź też programami rozwoju regionalnego,
-            inwestycje dotyczące dostosowania oraz związane z wdrażaniem acquis i konieczną do tego celu infrastrukturą są w zasadzie finansowane przez Phare; pewne inwestycje dotyczące pośrednio dostosowania będą jednak mogły być finansowane również przez Sapard.
„Łączne, planowane wsparcie w ramach wszystkich trzech funduszy dla krajów kandydujących w latach 2000-2006 wyniesie 21 mld 840 mln euro. Decyzje o podziale środków będą podejmowane dla każdego roku osobno, a wielkość przyznawanych środków będzie uzależniona nie tylko od wielkości poszczególnych krajów, lecz również od postępów w dostosowywaniu prawa krajowego do unijnych standardów”[2].

Tabela nr 2: ŚRODKI FINANSOWE ZAREZERWOWANE NA POMOC PRZEDAKCESYJNĄ ORAZ NA ROZSZERZENIE (MLN EUR, CENY 1999 R.)
Wyszczególnienie
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
Pomoc przedakcesyjna ogółem
SAPARD
ISPA
PHARE
3120
520
1040
1560
3120
520
1040
1560
3120
520
1040
1560
3120
520
1040
1560
3120
520
1040
1560
3120
520
1040
1560
3120
520
1040
1560
Środki na rozszerzenie
Rolnictwo
Działania strukturalne
Polityka wewnętrzna
Administracja



6450
1600
3750
730
370
9030
2030
5830
760
420
11610
2450
7920
790
450
14200
2930
10000
820
450
16780
3400
12080
850
450
Źródło: Federacja Związków Gmin i Powiatów RP Małopolskie Regionalne Centrum Informacji Europejskiej „Almanach środków pomocowych Unii Europejskiej”, Fundacja Rozwoju Samorządności i Prasy Lokalnej, Kraków 2001, str. 89

Alokacje finansowe w ramach pomocy przedakcesyjnej (przedstawione w tabeli) dotyczą wszystkich krajów kandydujących łącznie, a indykatywny ich podział na poszczególne kraje podlega corocznej decyzji Komisji i jest uzależniony nie tylko od wielkości kraju, ale także od postępów procesu akcesyjnego i zdolności absorpcyjnych.
Środki przedakcesyjne wynoszą 3120 mln EUR rocznie (w cenach z roku 1999) dla wszystkich kandydatów. Jest to wielkość stała w całym okresie objętym Perspektywą finansową.
Środki na rozszerzenie obejmują cztery cele: modernizację rolnictwa, działania strukturalne (w ramach polityki spójności), politykę wewnętrzną oraz administrację. W 2003 r. zarezerwowano w budżecie na te cele łącznie 9,03 mld EUR dla nowych członków, a w latach następnych wielkość ta wzrośnie i w 2006 r. osiągnie 16,78 mld EUR.
Zarówno środki na pomoc przedakcesyjną, jak i na rozszerzenie, to zobowiązania finansowe, a nie sumy, które faktycznie trafią do beneficjentów. Zależą one bowiem m. in. Od jakości projektów dostarczonych przez wnioskodawców, czy ich zdolności do współfinansowania przedsięwzięć finansowanych ze środków pomocowych.
„Perspektywa finansowa została przygotowana w 1997 r. i przyjęta przez państwa Unii w1999 r. przy założeniu, że do ugrupowania przystąpi maksymalnie pięć państw Europy Środkowej i Wschodniej (tzw. Grupa luksemburska obejmująca Czechy, Estonię, Polskę, Słowenię, Węgry) oraz Cypr. Te kraje byłyby więc ewentualnymi beneficjentami pomocy akcesyjnej przewidzianej dla pierwszych członków, jeśli oczywiście zostałyby przyjęte do Unii przed 2006 r. Natomiast pomoc przedakcesyjna została pomyślana dla dziesięciu kandydatów z Europy Środkowej i Wschodniej (kraje śródziemnomorskie kandydujące do Unii korzystają z innych funduszy pomocowych)”[3].
Istotną zasadą dotyczącą środków na pomoc przedakcesyjną i na rozszerzenie jest ustalenie, iż środki te nie mogą być wykorzystane na inny cel niż zapisany w Perspektywie finansowej. Pomoc przedakcesyjna nie może być więc przeznaczona na wydatki dla obecnych członków Unii Europejskiej i odwrotnie: środki zarezerwowane dla państw członkowskich nie mogą powiększyć pomocy przedakcesyjnej. Jednocześnie środki na rozszerzenie nie mogą pokryć w przyszłości jakichś nieprzewidzianych wydatków obecnych członków Unii Europejskiej. Nie mogą one też zasilać funduszy przedakcesyjnych. Natomiast sumy przewidziane w budżecie dla członków Unii Europejskiej oraz na wydatki przedakcesyjne mogą być wykorzystane tylko na te cele.


[1] E. Kawecka-Wyrzykowska Unia Europejska. Przygotowania Polski do członkostwa, red. naukowa i koordynacja : E. Kawecka-Wyrzkowska i E. Synowiec, Wydawnictwo Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa 2001, str. 716
[2] T. Dziurbejko Integracja europejska. Wprowadzenie, red. naukowa: M. Perkowski, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002, str. 445
[3] E. Kawecka-Wyrzykowska Unia Europejska. Przygotowania Polski do członkostwa, red. naukowa i koordynacja : E. Kawecka-Wyrzkowska i E. Synowiec, Wydawnictwo Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa 2001, str. 720

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz