środa, 6 czerwca 2018

Pomoc społeczna w gminie



 Zły stan zdrowia jest jedną z najczęstszych przyczyn udzielania świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Pomoc społeczna w tym zakresie z reguły wyprzedzana jest przez świadczenia ubezpieczeniowe. Ustawodawca nie definiuje długotrwałej i ciężkiej choroby, tym samym organy udzielające pomocy mają większy zakres swobody w interpretacji tych terminów oraz większą elastyczność w przyznawaniu świadczeń uznaniowych – np. zasiłku celowego lub okresowego. Bardzo istotną kwestią podejmowaną przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej jest niepełnosprawność. Przez osobę niepełnosprawną należy rozumieć osobę, której sprawność fizyczna, psychiczna lub umysłowa trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza bądź uniemożliwia życie codzienne, naukę, pracę oraz pełnienie ról społecznych. Zgodnie z normami prawnymi i zwyczajowymi ma ona prawo do samodzielnego, aktywnego i niezależnego życia oraz nie może podlegać dyskryminacji[1]. Jak wynika z powyższego, w obecnej dobie niepełnosprawność jest przede wszystkim rozumiana jako wynik barier społecznych, ekonomicznych oraz fizycznych jakie jednostka napotyka w środowisku zamieszkania. W związku z tym polityka społeczna powinna prowadzić aktywne działania na wszystkich szczeblach życia społecznego oraz aktywnie pracować na rzecz równouprawnienia osób niepełnosprawnych, przeciwdziałać ich dyskryminacji i tworzyć mechanizmy wyrównujące szanse i warunki korzystania z przysługujących im praw.
Niepełnosprawność i choroba to czynniki, które prowadzą do pogorszenia kondycji finansowej rodziny. Sytuacja taka, to z jednej strony efekt wydatków na leczenie, rehabilitacje i różnego typu świadczenia będące udziałem rodzin, w których żyją osoby niepełnosprawne. Z drugiej strony przyczyną jest ograniczenie dochodów – niejednokrotnie mniejsza aktywność zawodowa członków rodziny, zobowiązanych do świadczeń opiekuńczych. Dotknięcie jednego z członków rodziny niepełnosprawnością stanowi dla rodziny sytuację kryzysową. Problem ten uderza najbardziej, zarówno w finansową jak i emocjonalną stronę rodziny. W obliczu zaistniałej sytuacji rodzina wymaga wsparcia, zarówno pieniężnego jak i emocjonalnego. W gminie Osiek w zależności od stopnia niepełnosprawności, rodzaju dysfunkcji, sytuacji rodzinnej i materialnej, osoby niepełnosprawne korzystają z szeregu świadczeń i usług. Do świadczeń tych, wypłacanych przez GOPS zaliczyć można między innymi: zasiłki (stałe, celowe i okresowe), finansowanie zakupu żywności dla dorosłych itp. Osoby ubiegające się o pomoc z tego tytułu faktycznie borykają się ze złym stanem zdrowia bądź z uniedogodnieniami starości. Jednak coraz częściej powszechniejszym powodem zwracania się o pomoc z powodu niepełnosprawności staje się tzw. „ucieczka w status inwalidy” związana ze złą sytuacją na rynku pracy oraz zwiększeniem ilości świadczeń dla osób niepełnosprawnych.
Zadania z zakresu niepełnosprawności są złożone i często trudne. Wymagają one uwzględnienia nie tylko aktualnych, doraźnych potrzeb osób niepełnosprawnych (takich jak zaopatrzenie w sprzęt ułatwiający komunikowanie się i samoobsługę, likwidacje barier architektonicznych w miejscu zamieszkania), lecz także włączenie ich w realizację takiego modelu, który polega na mobilizowaniu tych osób i rodzin, w miarę możliwości, do aktywnego radzenia sobie ze swoimi problemami. Ponadto niezbędna jest ciągła edukacja społeczeństwa w celu zmiany jego nastawienia do osób niepełnosprawnych.


[1] Karta Osób Niepełnosprawnych z dn. 1 sierpnia 1997 z pózn. zm.

wtorek, 8 maja 2018

Przeciwdziałanie ubóstwu w gminie



Pomoc społeczna jest udzielana ze względu na trudne sytuacje życiowe osób. Ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 nie konkretyzuje tych sytuacji, jednak w art. 7 wymienia najczęstsze powody ich powstawania. Mimo, iż przyczyny udzielania pomocy społecznej nie są określone w kolejności pierwszeństwa ich uwzględniania, to nie bez przyczyny jako pierwsze zostało wymienione ubóstwo. Jest ono podstawową i jedną z najstarszych przyczyn dobroczynności, a następnie opieki i pomocy społecznej. Wskaźnik ubóstwa wskazywał w Polsce od wielu lat tendencję rosnącą[1].
Pojecie ubóstwa jest pojęciem względnym i trudnym do jednoznacznego określenia w czasie i przestrzeni. Na przestrzeni stuleci w wielu państwach poprawił się standard życia, w tym również ludzi ubogich. Próba oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z ubóstwem, powinna odwoływać się do pewnych wielkości ekonomicznych – takich jak minimum egzystencji czy minimum socjalne. Wyznacznikiem ubóstwa może być również dochód, który stanowi jedno z kryteriów przyznawania wielu świadczeń z pomocy społecznej[2]. Wszystko to daje w efekcie duże rozbieżności w odpowiedziach na pytanie, kto w danym społeczeństwie powinien być uznany za ubogiego i w szacowaniu rozmiarów zjawiska[3]. Definicja ubóstwa w świadomości społecznej funkcjonuje jako brak dostatecznych środków materialnych do życia, jako bieda, niedostatek. Ubóstwo można zdefiniować jako stan poniżej pewnego zmiennego w czasie progu dochodowego lub progu realizacji potrzeb w odniesieniu do jednostki, rodziny, lub grupy społecznej[4]. Na gruncie ustawy o pomocy społecznej można przyjąć, że ubóstwo odnosi się do sytuacji, w której osoby lub rodziny nie posiadają dochodów lub też dochody ich są niższe od kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Do grupy tej zaliczamy osoby i rodziny, których dochód na osobę nie przekracza 351 zł miesięcznie oraz 477 zł w przypadku osoby samotnie gospodarującej. Ubóstwo jest jednym z podstawowych problemów z którym spotykają się mieszkańcy gminy Osiek. Ubóstwo najczęściej wiąże się z innymi okolicznościami wywołującymi trudne sytuacje życiowe. Do najbardziej znaczących należą dziś niewątpliwie bezrobocie oraz bezdomność. Są one przyczyną marginalizacji ludzi i głównym źródłem ubóstwa. Zjawisko ubóstwa może być także wywołane niepełnosprawnością, ale i biernością życiową i brakiem odpowiedzialności za siebie i własną rodzinę. Ubóstwo na terenie gminy związane jest najsilniej z bezrobociem.  W gminie Osiek na przestrzeni ostatnich lat nasilił się. Z roku na rok wzrasta systematycznie liczba osób zwracająca się z tym problemem do GOPS. Powodem tego jest przede wszystkim niewystarczająca ilość środków finansowych, jakimi dysponują rodziny w stosunku do wzrastających w szybkim tempie kosztów utrzymania. Niski poziom dochodów rodzin nie pozwala na zabezpieczenie podstawowych środków materialnych na utrzymanie mieszkania, zabezpieczenie potrzeb edukacyjnych, zdrowotnych i kulturalnych. W celu likwidacji skutków ubóstwa pracownicy socjalni wnioskują  o udzielnie pomocy materialnej rodzinom borykającym się z tym problemem. Szybkie wykrywanie i docieranie do rodzin czy osób znajdujących się na skraju ubóstwa, a później intensywna praca socjalna przyczynia się do zapobiegania utrwalaniu się postaw bierności.


[1] I. Sierpowska, Ustawa o ..., s. 16.
[2] I. Sierpowska, Ustawa o ..., s. 18.
[3] T. Pilch, I. Lepalczyk (red.), Pedagogika społeczna. Człowiek w zmieniającym się świecie, Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 2003, s. 342.
[4] W. Toczyski (red.), Natura i kwestia ubóstwa, OBS, Gdańsk – Warszawa 1991, s. 12.

wtorek, 3 kwietnia 2018

Ocena skuteczności realizowanych działań gminy w rozwiązywaniu problemów społecznych

[dzisiaj prezentujemy podrozdział pracy licencjackiej o zadaniach gminy w rozwiązywaniu problemów społecznych]



Proces realizacji strategii wymaga zastosowania procedur oceniających i monitorujących jej efektywność oraz stopień wdrożenia poszczególnych priorytetów, celów strategicznych i kierunków działań. Strategia ma charakter otwarty i elastyczny, co oznacza, że poszczególne jej elementy w trakcie realizacji mogą być modyfikowane pod kątem dostosowania do zmiennej sytuacji społecznej, gospodarczej, demograficznej itp. Zapisane w strategii zadania nie powinny być zatwierdzone raz na zawsze – raz w roku powinny być one przeglądane i ewentualnie korygowane bądź uzupełniane stosownie do zmieniających się uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. Równocześnie do dokumentu strategii powinny być wprowadzane nowe projekty, wynikające z pojawiających się możliwości (na przykład pozyskanie dodatkowych środków), bądź zgłaszanych potrzeb. W tym celu niezbędne są działania monitorujące właściwego wdrażania opracowanej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych.
            Jednym w ważnych problemów w realizacji strategii jest realna możliwość skutecznego jej wdrażania, które jest procesem ciągłym. Właściwe wdrażanie strategii wymaga połączenia wysiłków wielu instytucji, organizacji i osób. Obejmuje przyjęcie wszystkich wdrożonych projektów, weryfikację istniejących i opracowanie brakujących programów realizacyjnych. Wdrażanie strategii wiąże się z kilkoma podstawowymi zasadami. Wdrażanie strategii musi stać się elementem systemu zarządzania gminą. Zdecydowana cześć zadań zapisanych w strategii dotyczy zakresu i kompetencji działania gminy, dlatego konieczna jest współpraca z podmiotami zewnętrznymi, innymi instytucjami. Zapewnienie sprawnego wdrażania strategii wymaga sprawnej i efektywnej koordynacji. Zasada ciągłości procesu planowania rozwoju wymusza ustanowienie mechanizmu, który pozwoli na bieżącą ocenę postępu prac wdrożeniowych oraz okresową weryfikację realizowanej strategii. Mechanizmem umożliwiającym taką ocenę jest monitoring.
            Monitoring jest śledzeniem i oceną realizacji zaplanowanych działań. To proces mający na celu analizowanie stanu zaawansowania projektu i jego zgodności z postawionymi celami. Istotą monitorowania jest wyciąganie wniosków z tego, co zostało i nie zostało zrobione. Jest nią także modyfikowanie dalszych poczynań w taki sposób, aby osiągnąć zakładany cel w przyszłości.
            Oprócz budowy sprawnego systemu monitorowania pozwalającego na szybki wgląd w postępy prowadzonych działań, konieczne jest powstanie systemu obiektywnej oceny – ewaluacji efektów uzyskiwanych w wyniku realizowanych działań.
            Celem stosowanych procedur monitorujących powinno być przede wszystkim ocenianie efektywności realizacji założonych działań strategicznych i osiągania założonych efektów. Niezbędna jest więc okresowa ocena realizacji założonych zadań oraz coraz szersze zaangażowanie społeczne w proces wdrażania i monitorowania strategii. Dobrze stosowane, stałe, poddane szerokiemu uczestnictwu mechanizmy monitorujące zapewnić powinny skuteczne osiąganie celów strategicznych, elastyczne reagowanie na zmiany oraz oszczędne i efektywne wydatkowanie środków publicznych.
            Monitoring realizacji strategii oznacza stałą kontrolę jej realizacji i prowadzi do okresowej oceny skutków wdrażanych zadań dla życia społeczno – gospodarczego gminy.
            Ocena polityki, programu czy projektu to określenie ich wartości w stosunku do wcześniej zdefiniowanych kryteriów. To ocena wykonania programów polegająca na zestawieniu rezultatów faktycznych z planowanymi oraz poniesionych środków z efektami. Realizacja Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych przyczyni się do wdrożenia w  gminie Osiek nowoczesnego modelu polityki społecznej. Wyniki oceny zostaną przedstawione w formie raportu, opracowanego na podstawie danych zgromadzonych przez system monitoringu oraz analiz dokonanych przez Urząd Gminy oraz GOPS.
            Osobami, które są odpowiedzialne za ewaluację Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Urzędzie Gminy są: kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz Sekretarz Gminy, którzy będą ściśle współpracować z Radą Gminy i jej komisjami. Odpowiedzialność za rozpowszechnianie informacji o realizowanych projektach oraz wynikach spoczywa na Sekretarzu Gminy. Jego podstawowym zadaniem jest rozpowszechnianie informacji o Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na szczeblu gminnym i ponadgminnym. Osoby i instytucje odpowiedzialne za wykonywanie poszczególnych zadań mają obowiązek rozpowszechniania informacji i promocji. Urząd spełnia również funkcję informacyjną, poprzez realizację strategii informacyjnej, której zadaniem jest:

  • zapewnienie powszechnego dostępu do informacji o  możliwościach uzyskania wsparcia w ramach funduszy strukturalnych dla wszystkich grup docelowych na terenie Gminy,
  • zapewnienie informacji o kryteriach oceny i wyboru projektów oraz obowiązujących w tym zakresie procedurach,
  • zapewnienie bieżącego informowania opinii publicznej o zakresie i wymiarze pomocy wspólnotowej dla poszczególnych projektów i rezultatach działań na poziomie Gminy,
  • zapewnienie współpracy z instytucjami zaangażowanymi w monitorowanie i realizowanie Strategii w zakresie działań informacyjnych i promocyjnych poprzez wymianę informacji i wspólne przedsięwzięcia,
  • wykorzystanie nowoczesnych technologii, takich jak Internet, poczta elektroniczna, elektroniczna archiwizacja dokumentów, w celu usprawnienia komunikacji pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w realizacji Strategii.

Sukces realizacji zapisów Gminnej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych zależy od wielu czynników – tych wewnętrznych i zewnętrznych. Największym niebezpieczeństwem jest zahamowanie rozwoju gospodarczego kraju i osłabienie tendencji wzrostowych. Zwiększenie poziomu dochodów ludności jest najlepszym gwarantem rozwiązywania problemów społecznych, jakimi są bezrobocie, ubóstwo i alkoholizm.
Przygotowana Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Osiek powinna przyczynić się do celowego i systematycznego dążenia do osiągnięcia wytyczonych celów i priorytetów odnośnie rozwiązywania istniejących lokalnych problemów społecznych. Realizacja wytycznych Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych powinna zminimalizować źródła zagrożenia bezpieczeństwa socjalnego i na eliminację tych zagrożeń w przyszłości. Realizacja przyjętej Strategii powinna pozwolić gminie na ograniczenie wydatków na szeroko rozumianą pomoc społeczną i przekazanie większej ilości nakładów na modernizację i rozwój. Wykonanie założeń Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych wymaga zaangażowania całej wspólnoty. Duże znaczenie w tej kwestii ma również wsparcie instytucji pożytku publicznego, kościoła czy władz szczebla powiatowego i wojewódzkiego.

czwartek, 15 marca 2018

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej - zadania



Za priorytetowe działanie w Gminie Osiek uznaje się także prewencję, profilaktykę oraz skuteczną walkę z wszelkimi przejawami patologii społecznych. Problem patologii jest niesamowicie trudny do zdiagnozowania. Wynika to często z powszechnego podejścia osób i całych rodzin do tego tematu, który traktowany jest jako tabu.
Jednym z patologicznych zjawisk jest przemoc fizyczna. Najczęściej ofiarami przemocy są dzieci. Doświadczają one agresji w rożnych środowiskach, najczęściej w szkole, rzadziej w domach rodzinnych. Przemoc fizyczna w rodzinie, moralne znęcanie się nad członkami rodziny, czy nadużywanie alkoholu mogą być przyczyną, jak również skutkiem patologicznych zjawisk.
Kolejnym problemem pomimo szeregu kampanii propagujących informacje o szkodliwości spożywania alkoholu jest spożywanie go przez coraz to młodsze społeczeństwo. Wynika to z łatwości dostępu do alkoholu  i ubogiej oferty spędzania czasu wolnego przez młodych ludzi, którzy właśnie często za sprawą alkoholu urozmaicają sobie życie i czas wolny.
Mało jest natomiast danych na temat zażywania narkotyków (na terenie gminy nie odnotowano żadnego przypadku). Nie można jednak wykluczyć, że problem ten w jednostkowych przypadkach, zwłaszcza wśród młodzieży sporadycznie występuję lub pojawi się w najbliższym czasie. Mimo to, nawet nie mając danych o ilości i skali tego zjawiska należy informować o niekorzystnych konsekwencjach spożywania substancji psychoaktywnych, zgodnie z zasadą lepiej zapobiegać niż leczyć.
Najskuteczniejszym sposobem na reagowanie i zwalczanie negatywnych zjawisk społecznych jest profilaktyka. Negatywna ocena do traktowania takich zjawisk w kategoriach zagrożeń i podejmowania wysiłków w celu ich eliminacji lub chociażby ograniczania. Władze gminy powinny systematycznie monitorować wszelkiego rodzaju zachowania patologiczne. Krokami, jakie zamierza podjąć gmina Osiek by realizować cel prewencji, profilaktyki i skutecznej walki z wszelkimi przejawami patologii społecznych są (realizatorzy i podmioty wspierające te kroki: Wójt Gminy, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Osieku, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Oświęcimiu, SP ZOZ, szkoły, Kościół, Policja)
  1. Współpraca wszystkich podmiotów odpowiedzialnych za nadzór celu.
  2. Promocja wartości rodzinnych (edukacja w zakresie nowoczesnych metod wychowawczych).
  3. Informowanie rodzin dotkniętych problemem patologicznym o dostępnych formach pomocy.
  4. Działania korekcyjno – edukacyjne mające na celu ograniczenie przemocy w rodzinie, skierowane do potencjalnych sprawców przemocy w rodzinie.
  5. Realizacja działań profilaktycznych i edukacyjnych w celu integracji osób i rodzin z grup szczególnego ryzyka.
  6. Nowelizacja niekorzystnych tendencji dziedziczenia ubóstwa i patologii wśród rodzin dotkniętych tymi problemami.
Kolejnym priorytetem w Gminnej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych są działania, które będą dążyć do wzmocnienia oddziaływania i nasilenia działań Gminnego Ośrodka Pomocy społecznej w Osieku. Ustawowym zadaniem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych, podstawowych potrzeb życiowych osób i rodzin, które same nie są w stanie poradzić sobie z różnego rodzaju problemami.
Wzmocnienie działań Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Osieku może nastąpić poprzez przywrócenie funkcji integracji i aktywizacji społecznej, które były ograniczane w konkretnych działaniach poprzez stereotypową wizję o wyłącznie interwencyjnym charakterze polityki społecznej. Z uwagi na istotny wpływ działań władzy samorządowej, w tym działalności GOPS na kształtowanie ogólnego wizerunku gminy, konieczne jest stałe podnoszenie jakości usług publicznych oraz sprawności struktur instytucyjonanych.
Najskuteczniejszą drogą prowadzącą do realizacji tych zadań jest ciągłe podnoszenie kwalifikacji kadry zarządzającej oraz kadry urzędniczej w gminie. W ramach realizacji celu przewiduje się udział w szkoleniach z zakresu tematyki zwianej z działaniami urzędu gminy, szkolenia specjalistyczne z pomocy społecznej, przygotowania wniosków w ramach programów pomocowych itp. Działania GOPS w Osieku powinny skupić się na doprowadzeniu do możliwie pełnego usamodzielnienia osób i całych rodzin oraz doprowadzeniu do integracji tychże osób i rodzin ze środowiskiem. Działaniami, które mają za zadanie wzmocnić oddziaływanie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Osieku są (realizatorzy i podmioty wspierające to: Wójt Gminy, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Osieku, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Oświęcimiu oraz stowarzyszenia wspierające)
  1. Organizacja szkoleń specjalistycznych dla pracowników socjalnych w zakresie pracy z grupami klientów pomocy społecznej dotkniętych określonymi dysfunkcjami jak: bezrobocie, alkoholizm, choroby psychiczne, niepełnosprawność czy przemoc w rodzinie.
  2. Współpraca z organizacjami pozarządowymi.
  3. Wymiana doświadczeń, korzystanie z pozytywnych wzorców innych gmin.
  4. Udział pracowników GOPS w szkoleniach, kursach, warsztatach.
Współpraca GOPS z organizacjami społecznymi i koordynacja wspólnie podejmowanych działań.