Samorząd gminy – zasadniczą formą życia publicznego

Przywrócenie samorządu terytorialnego w Polsce miało miejsce w 1990 roku i wymagało zmiany Konstytucji i uchwalenia ustaw regulujących status tegoż samorządu. Dnia 08.03.1990 roku uchwalono niezbędne akty prawne: ustawę o samorządzie terytorialnym (u.s.t.) i ordynację wyborczą do rad gmin. Tak zwana „Mała Konstytucja” z 17 października 1992 roku o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą RP oraz o samorządzie terytorialnym wprowadziła osobny rozdział -5-„Samorząd terytorialny”.

Decentralizacja władzy na szczeblu lokalnym nadawała szczególny status samorządom.27 Reforma samorządowa w 1990 roku objęła najniższy szczebel podziału administracyjnego państwa – gminy. Stały się one podstawową, jak i dotychczas, jedyną jednostką samorządu terytorialnego. Urzeczywistnieniem demokracji lokalnej były wybory do samorządów 27 maja 1990 roku. W oparciu o uchwalone ustawy wyodrębnione z administracji publicznej samorządy zaczęły kształtować swój ustrój. Podstawę stanowiły przepisy konstytucji i ustaw, głównie ustawy o samorządzie terytorialnym. Zgodnie z ich treścią samorząd zyskał osobowość prawną na szczeblu gminy i stanowi podstawową formę organizacji lokalnego życia publicznego:

„Samorząd – to z mocy prawa powstały związek lokalnego społeczeństwa, powoływany do samodzielnego wykonywania administracji państwowej, wyposażony w materialne środki umożliwiające wykonanie nałożonych nań zadań.”28

Ustrój samorządu terytorialnego wskazuje sposób organizacji społeczności lokalnych, strukturę organów, ich kompetencje, zasady działania i wzajemne zależności. Nadzór nad samorządem sprawuje Prezes Rady Ministrów, zarządzając wybory do rad gmin w jednym dniu w całym kraju na czteroletnią kadencję.

Ustawa o samorządzie dopuszcza też różne formy zrzeszenia się i współpracy gmin (związki międzygminne, porozumienia komunalne, stowarzyszenia), ale nie daje im uprawnień stanowiących i wykonawczo-zarządzających wykraczających poza kompetencje samorządu na szczeblu gminy.

Podstawowym celem samorządu gminnego jest organizacja lokalnego życia publicznego na polu gospodarczym. Za cel cząstkowy można uznać zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej.

Własną działalność gospodarczą samorządu terytorialnego określa przede wszystkim zadanie własne o charakterze użyteczności publicznej administracji samorządowej.29 Zatem chodzi o działalność nie komercyjną, której celem jest bezpośrednie zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej, czyli nie zorientowaną w pełni na zarobek. Dlatego też działalność taka musi być prowadzona i ewentualnie dotowana, nawet w przypadku gdyby okazała się ekonomicznie nieopłacalna.

Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej poprzez administrację samorządową zamyka się właśnie w czterech kategoriach spraw związanych z:

1)      infrastrukturą techniczną (drogi, wodociągi, komunikacja publiczna);

2)      infrastrukturą społeczną (szkoły, ochrona zdrowia, opieka społeczna);

3)      porządkiem i bezpieczeństwem publicznym (bezpieczeństwo sanitarne);

4)      ładem przestrzennym i ekologicznym (ochrona środowiska).30

Chociaż własna działalność gospodarcza samorządu terytorialnego może być prowadzona w takich granicach, w jakich służy zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej, to jednak wykroczenie poza charakter użyteczności publicznej jest nadal kontrowersyjne.

Przeciwko komercyjnej działalności administracji samorządowej (czyli w pełni nastawioną na osiąganie zarobku, wkraczającą poza zadanie o charakterze użyteczności publicznej)31 przemawia bowiem: nieefektywność ekonomiczna, łatwość porzucenia realizacji zadań własnych, zbyt duże ryzyko poniesienia strat obciążających materialną bazę, zagrożenie wolnej konkurencji na rynku lokalnym.32 Należy zaś szukać uzasadnienia dla komercyjnej działalności administracji samorządowej, gdy dotyczy ona działalności: 1) społecznie niezbędnej, w podjęciu której nie są zainteresowane (głównie ze względu na brak możliwości osiągnięcia zysków) podmioty gospodarki rynkowej; 2) pozwalającej na rozwiązywanie poważnych problemów społecznych miejscowej ludności (np. stworzenie miejsc pracy); 3) mającej na celu zachowanie lokalnych tradycji i opartej na miejscowych surowcach, technologii, wartościach środowiska naturalnego itp. (np. przemysł ludowy, uzdrowiska, ośrodki turystyki i sportu, miejsca kultu religijnego).33 Najczęściej odrzuca się rozwiązania skrajne, które w pełni dopuszczają komercyjną działalność administracji samorządowej, bądź całkowicie zakazują jej podejmowania.

---

27 Art. 70 pkt. 1 Małej Konstytucji.

28 A. Borodo, Samorząd terytorialny: system prawnofinansowy, - Wyd.2., PWN, Warszawa 2000, s. 164.

29 Art. 9 ust. 2 u.s.t.

30 B.Kudrycka, M. Dębicki, Etyczne admininistrowanie. Wyzwanie dla samorządu terytorialnego, MUNICIPIUM, Warszawa 2000, s. 43.

31 A. Pawłowska, Administracja publiczna. Zagadnienia wstępne, Norbertinum, Lublin 1999k, s. 86.

32 Tamże, s. 8.7

33 C. Kosikowski: Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 1994, s. 227.

Uchwalone poprawki do zadań budżetowych w trakcie ich realizacji

Uchwała budżetowa samorządu gminnego określa:46

1)     prognozowane dochody samorządu gminnego według ważniejszych źródeł i działów klasyfikacji;

2)     wydatki budżetu samorządu gminnego w podziale na działy i rozdziały klasyfikacji wydatków, z wyodrębnieniem:

a)     wydatków bieżących, w tym w szczególności: wynagrodzeń i pochodnych od wynagrodzeń, dotacji, wydatków na obsługę długu, zaciągniętych pożyczek;

b) wydatków majątkowych;

3)  źródła pokrycia deficytu lub przeznaczenie nadwyżki budżetowej;

4)  wydatki związane z wieloletnimi programami inwestycyjnymi (z wyodrębnieniem poszczególnych programów);

5)  plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych samorządu gminnego;

6)  plany przychodów i wydatków funduszy celowych;

7) upoważnienia dla zarządu gminy do zaciągania długu oraz spłat innych zobowiązań;

8) zakres i kwoty dotacji przedmiotowych;

9)  dochody i wydatki związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej i innych zadań zleconych ustawami;

10) dotacje.

Uchwała budżetowa samorządu gminnego zawiera również:

1)  upoważnienie zarządu gminnego do zaciągania kredytów i pożyczek na pokrycie następującego w ciągu roku budżetowego deficytu budżetu gminnego;

2)  upoważnienie dla zarządu gminnego do dokonywania zmian w budżecie ( w zakresie dopuszczalnym przez ustawę sejmową).

W siedzibie Urzędu Gminy Sitkówka-Nowiny w roku budżetowym 2002 odbyło się m. in. pięć sesji Rady Gminy poświęconych zmianom w budżecie gminy.

Na jednej z pierwszych sesji Rady Gminy radni przyjęli zmiany w omawianym budżecie w pozycji:

a)     wydatków budżetowych gminy, zwiększając je o kwotę 142.000 zł na zadania:

-         zakup świadectw miejsca pochodzenia zwierząt (nowe uwarunkowania);

-         na docieplenie bloku nr 13 w Nowinach;

-         na rozbiórkę pieca kominowego przy budynku dawniejszego hotelu;

-         docieplenie tegoż budynku;

-         dofinansowanie utrzymania budynku socjalnego (po byłym Instytucie);

-         na remont dachu na budynku socjalnym (mieszkalnym po byłym Techmacie);

-         na wsparcie finansowe organizacji pozasamorządowych.

Źródłem pokrycia wyżej wymienionych wydatków jest zgodnie z podjętą uchwałą Rady Gminy nadwyżka budżetowa z lat poprzednich.

Podczas uroczystego, specjalnego posiedzenia Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego wójt i przewodniczący Rady Gminy odebrali z rąk wojewody oraz marszałka tytuł „Najekologicznej gminy województwa świętokrzyskiego” oraz gwarancję nagrody finansowej na kwotę 100.000 zł. Zgodnie z decyzją samorządu gminnego nagroda ta przekazana została na ostatnią inwestycję kanalizacyjną w gminie tj. sołectwie Kowala, gdzie zasili budżet środków finansowych przekazanych w tegorocznym budżecie dla tego sołectwa.

Rok budżetowy w roku kalendarzowym 2002, był dla wszystkich samorządów gminnych bardzo trudnym w realizacji zadań zleconych i subwencjonowanych. Ustawa sejmowa dotycząca subwencji oświatowej zakładała wypłatę dodatków dla nauczycieli w 2002 roku do września tegoż roku. Mimo tych założeń, urzędy gminne nie otrzymały na ten cel do końca 2002 roku żadnych subwencji – centralnie kierowanych środków finansowych.

Rada Gminy Sitkówka-Nowiny na specjalnej sesji podjęła uchwałę, aby na ten cel przeznaczyć środki z rezerwy budżetowej (każda gmina może przeznaczyć 1% ogółu budżetu na tzw. rezerwę, która przeznaczona jest na realizację nie przewidzianych wydatków w uchwale budżetowej).

Rada Gminy na następnych sesjach podjęła uchwały o przesunięciu poszczególnych pozycji po stronie wydatków budżetowych. Zgodnie z wykazem wydatków na finansowanie zadań inwestycyjnych w 2002 roku, w dziale 70, rozdział 7262 przyjęto zwiększenie dotacji na remonty i budowę nowych linii energetycznych o kwotę 28.500 zł. Środki na ten cel będą pochodzić z nadwyżki budżetowej 2001 roku.

W dziale 70, rozdział 7395 na kanalizację sołectwa Szewce-Zawada zostały zwiększone wydatki o kwotę 200.000 zł.

W rozdziale 2143, działu 70 Rada Gminy swoją uchwałą zwiększyła wydatki na zadania kanalizacyjne w miejscowościach: Sitkówka, Zgórsko-Zagrody, Kowala oraz Bolechowice o kwotę 798.720 zł. Na ten cel gmina zaciągnęła pożyczkę.

Ponadto Rada Gminy postanowiła stosowną uchwałą zwiększyć wyżej wymienione inwestycje kanalizacyjne o kwotę 500.000 zł. Źródłem finansowania tej pozycji są środki z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska.

Na sesji Rady Gminy dnia 30 listopada 2002 roku podjęto uchwałę dotyczącą zamian w budżecie – przeniesienie wydatków między działami, zmniejszając wydatki budżetowe w 2002 roku o kwotę 120.000 zł (wydatki na finansowanie inwestycji jednostek budżetowych i zakładów budżetowych). Kwotę tą przeznaczono na dotację dla jednostek gospodarki pozabudżetowej i funduszy celowych tj.:

a)     koszty utrzymania „Krytej Pływalni” – 100.000 zł;

b)     koszty utrzymania Sekcji Piłki Nożnej „G.Z.K.S. – Nowiny”.47

---

46 Artykuł 124 ustawy o finansach publicznych.

47 Wszystkie dane zostały opublikowane w Gazecie Samorządowej „Głos Nowin” w numerach 7-14, oraz egzemplarzu bezpłatnym z lutego 2003 roku (kwartalnik).

Inwestycje i zadania komunalne

Zgodnie z tym co przedstawiono odnośnie inwestycji w rozdziale II tej pracy, inwestycje w 2002 roku w Gminie Sitkówka-Nowiny określano jako „Boom inwestycyjny”, bowiem lokalny samorząd przeznaczył w budżecie gminy aż 7.429.086 zł, co stawia gminę na pierwszym miejscu w województwie. Kwota ta jest większa od planowanej (6.697.327 zł). gdyż uzyskano wpływ ze zwrotu rozliczenia zadania inwestycyjnego „Modernizacja Ośrodka Zdrowia w Nowinach”, a dochodów z tego tytułu nie planowano.

Prestiżową inwestycją, której realizacja nastąpiła w 2002 roku było rozpoczęcie budowy gimnazjum samorządowego w Nowinach. Dużo środków finansowych pochłonęła budowa sieci kanalizacyjnej na terenie gminy. Kolejną dużą inwestycją na terenie gminy była budowa i modernizacja dróg lokalnych. Wykonano też zgodnie z planem bieżące remonty dróg. Duże środki finansowe przeznaczone zostały także na cele inwestycyjne na osiedlu mieszkaniowym w Nowinach, gdzie największą inwestycją była modernizacja sieci centralnego ogrzewania. Podobnie jak w latach poprzednich bieżąco były realizowane mniejsze inwestycje – zgodnie z postulatami społeczności lokalnej.

W 2002 roku w Gminie Sitkówka-Nowiny jak wyżej wymieniono, przeznaczono na rozpoczęte i nowe inwestycje środki finansowe w wysokości 7.429.086 zł, co stanowi 37% całości wykonania budżetu. Wydatki do finansowania inwestycji zostały przekazane na rachunki inwestycyjne, na następujące zadania:

1)	Wykup studni od cementowni	150.000
2)	Wykonanie wodociągu w miejscowości Kowala i Zgórsko	100.000
3)	Wykonanie chodnika i wjazdów w miejscowości Zagrody	120.000
4)	Wykonanie drogi w miejsc. Zgórsko w stronę P. Florkiewicz	400.000
5)	Wykonanie drogi w miejsc. Wola Murowana	800.000
6)	Prace projektowe dróg w Zgórsku i remonty dróg na terenie gminy	500.000
7)	Budowa linii elektrycznych w miejsc. Zgórsko, Kowala, Sitkówka, Os. Nowiny	1.300.000
8)	Budowa kanalizacji w miejsc. Szewce-Zawada (w tym pożyczka – 530.000)	1.100.000
9)	Budowa kanalizacji w miejsc. Bolechowice (w tym pożyczka – 400.000)	800.000
10)	Wykonanie prac projektowych i wykonawstwo sieci kanalizacyjnej w miejsc. Zgórsko	50.000
11)	Wykonanie projektu sieci kanalizacyjnej w miejsc. Sitkówka	4.000
12)	Budowa dwóch garaży dla OSP Szewce	165.000
13)	Zakup samochodu pożarniczego dla ODP – Szewce	135.000
14)	Wykonanie ocieplenia bloku nr 10 w Nowinach	80.000
15)	Nadzór inwestorski przy remoncie budynku (hotelowca) przy ul. Parkowej 3	20.000
16)	Prace projektowe sieci c.o. w Osiedlu	50.000
17)	Wykonanie sieci c.o. w Osiedlu	468.400
18)	Ocieplenie ścian bloku nr 13 w Os. Nowiny	20.000
19)	Rozbiórka pieca kominowego w Os. Nowiny przy ul. Parkowej 3 (37.955) i dokończenie ocieplenia bloku Nr 10 (3.640)	41.595
20)	Wykupienie działek pod garaże od „Budopol-Delta”	38.659
21)	Dotacje na szkolnictwo, w tym gimnazjum 1.800.000	1.825.575
22)	Zakup samochodu dla potrzeb Urzędu Gminy	170.000
23)	Na prace projektowe remontu budynku Urzędu Gminy i garaży oraz wykonawstwo garaży	229.357
24)	Dotacje na zakup aparatury do pracowni analitycznej w Samorządowym Ośrodku Zdrowia	31.500
	OGÓŁEM ŚRODKI (DOTACJE) NA DZIAŁALNOŚĆ INWESTYCYJNĄ	7.429.086

            „Mieniem komunalnym jest własność i inne prawa majątkowe należące do poszczególnych gmin i ich związków oraz mienie innych komunalnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw.50

            Gmina w związku z posiadaniem mienia komunalnego, posiada również coroczne zadania komunalne.

            Gmina Sitkówka-Nowiny w 2002 roku w oparciu o planowany budżet przeznaczyła na zadania komunalne środki finansowe w wysokości 4.580.460 zł; (dział gospodarki mieszkaniowej i niematerialnych usług komunalnych – 1.936.180 zł).

Zestawienie planowanych wydatków za 2002 rok według załącznika nr 12 do sprawozdania z wykonania budżetu za 2002 rok przedstawia się następująco:

1)	Zakłady gospodarki komunalnej	250.000
2)	Oświetlenie ulic	440.280
3)	Pozostała działalność	1.954.000
4)	Zakłady gospodarki mieszkaniowej	679.995
5)	Ochotnicze straże pożarne	476.800
6)	Opracowanie geodezyjne i kartograficzne	380.200
7)	Gospodarka gruntami i nieruchomościami	296.185
8)	Pozostała działalność	103.000

Na działy stanowią niżej wymienione pozycje:

1)     dopłaty do biletów MZK i PKS;

2)     oświetlenie uliczne;

3)     budowa linii elektrycznych;

4)     budowa kanalizacji w miejsc. Szewce-Zawada;

5)     budowa kanalizacji w miejsc. Bolechowice;

6)     projektowanie i wykonanie sieci kanalizacyjnych w miejsc. Kowala i Zgórsko;

7)     projekt sieci kanalizacyjnej w miejsc. Sitkówka;

8)     ocieplenie bloku Nr 10;

9)     przekazanie do G.Z.B. dotacji;

10)utrzymanie jednostek OSP;

11)wykup działek pod garaże;

12)utrzymanie budynków Z.U.G. i „Instytutu”;

13)opracowanie geodezyjne i kartograficzne;

14)sprzątanie i wywóz nieczystości z terenu gminy;

15)remont i utrzymanie „Techmatu”;

16)woda, ścieki, energia „Techmatu”, opinie prawne, udrażnianie kanału, ogłoszenia prasowe.

---

50 Art. 43 ustawy z dnia 08.03.1990 roku o samorządzie terytorialnym

Zmiany zadań budżetowych w trakcie roku

Uchwała budżetowa samorządu gminnego określa:[1]

1)      prognozowane dochody samorządu gminnego według ważniejszych źródeł i działów klasyfikacji;

2)      wydatki budżetu samorządu gminnego w podziale na działy i rozdziały klasyfikacji wydatków, z wyodrębnieniem:

a)      wydatków bieżących, w tym w szczególności: wynagrodzeń i pochodnych od wynagrodzeń, dotacji, wydatków na obsługę długu, zaciągniętych pożyczek;

b)      wydatków majątkowych;

3)      źródła pokrycia deficytu lub przeznaczenie nadwyżki budżetowej;

4)      wydatki związane z wieloletnimi programami inwestycyjnymi (z wyodrębnieniem poszczególnych programów);

5)      plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych samorządu gminnego;

6)      plany przychodów i wydatków funduszy celowych;

7)      upoważnienia dla zarządu gminy do zaciągania długu oraz spłat innych zobowiązań;

8)      zakres i kwoty dotacji przedmiotowych;

9)      dochody i wydatki związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej i innych zadań zleconych ustawami;

10)  dotacje.

Uchwała budżetowa samorządu gminnego zawiera również:

1)        upoważnienie zarządu gminnego do zaciągania kredytów i pożyczek na pokrycie następującego w ciągu roku budżetowego deficytu budżetu gminnego;

2)        upoważnienie dla zarządu gminnego do dokonywania zmian w budżecie (w zakresie dopuszczalnym przez ustawę sejmową).

W siedzibie Urzędu Gminy Łagów w roku budżetowym 2002 odbyło się m. in. pięć sesji Rady Gminy poświęconych zmianom w budżecie gminy.

Na jednej z pierwszych sesji Rady Gminy radni przyjęli zmiany w omawianym budżecie w pozycji:

a)      wydatków budżetowych gminy, zwiększając je o kwotę 142.000 zł na zadania:

-          zakup świadectw miejsca pochodzenia zwierząt (nowe uwarunkowania);

-          na docieplenie bloku nr 13 w Łagowie;

-          na rozbiórkę pieca kominowego przy budynku dawniejszego hotelu;

-          docieplenie tegoż budynku;

-          dofinansowanie utrzymania budynku socjalnego (po byłym Instytucie);

-          na remont dachu na budynku socjalnym (mieszkalnym po byłym Techmacie);

-          na wsparcie finansowe organizacji pozasamorządowych.

Źródłem pokrycia wyżej wymienionych wydatków jest zgodnie z podjętą uchwałą Rady Gminy nadwyżka budżetowa z lat poprzednich.

Podczas uroczystego, specjalnego posiedzenia Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego wójt i przewodniczący Rady Gminy odebrali z rąk wojewody oraz marszałka tytuł „Najekologicznej gminy województwa świętokrzyskiego” oraz gwarancję nagrody finansowej na kwotę 100.000 zł. Zgodnie z decyzją samorządu gminnego nagroda ta przekazana została na ostatnią inwestycję kanalizacyjną w gminie tj. sołectwie Piotrów, gdzie zasili budżet środków finansowych przekazanych w tegorocznym budżecie dla tego sołectwa.

Rok budżetowy w roku kalendarzowym 2002, był dla wszystkich samorządów gminnych bardzo trudnym w realizacji zadań zleconych i subwencjonowanych. Ustawa sejmowa dotycząca subwencji oświatowej zakładała wypłatę dodatków dla nauczycieli w 2002 roku do września tegoż roku. Mimo tych założeń, urzędy gminne nie otrzymały na ten cel do końca 2002 roku żadnych subwencji – centralnie kierowanych środków finansowych.

Rada Gminy Łagów na specjalnej sesji podjęła uchwałę, aby na ten cel przeznaczyć środki z rezerwy budżetowej (każda gmina może przeznaczyć 1% ogółu budżetu na tzw. rezerwę, która przeznaczona jest na realizację nie przewidzianych wydatków w uchwale budżetowej).

Rada Gminy na następnych sesjach podjęła uchwały o przesunięciu poszczególnych pozycji po stronie wydatków budżetowych. Zgodnie z wykazem wydatków na finansowanie zadań inwestycyjnych w 2002 roku, w dziale 70, rozdział 7262 przyjęto zwiększenie dotacji na remonty i budowę nowych linii energetycznych o kwotę 28.500 zł. Środki na ten cel będą pochodzić z nadwyżki budżetowej 2001 roku.

W dziale 70, rozdział 7395 na kanalizację sołectwa Lechówek zostały zwiększone wydatki o kwotę 200.000 zł.

W rozdziale 2143, działu 70 Rada Gminy swoją uchwałą zwiększyła wydatki na zadania kanalizacyjne w miejscowościach: Łagów, Sędek-Zagrody, Piotrów oraz Czyżów o kwotę 798.720 zł. Na ten cel gmina zaciągnęła pożyczkę.

Ponadto Rada Gminy postanowiła stosowną uchwałą zwiększyć wyżej wymienione inwestycje kanalizacyjne o kwotę 500.000 zł. Źródłem finansowania tej pozycji są środki z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska.

---

[1] Artykuł 124 ustawy o finansach publicznych.

Zadania własne gminy

Zadania własne gminy to w głównej mierze inwestycje. Prasa lokalna nazwała rok 2002 inwestycyjnym boomem w gminie.

Rok 2002 w odróżnieniu od roku poprzedniego na terenie Gminy Sitkówka-Nowiny charakteryzuje się zwiększonym zakresem inwestycji infrastrukturalnych.[1] Na inwestycje lokalny samorząd przeznaczył w budżecie gminy aż 6.697.327 zł, co stawia gminę na pierwszym miejscu w województwie.

Najwięcej środków finansowych w 2002 roku pochłonie budowa sieci kanalizacyjnej na terenie gminy. W tegorocznym budżecie na ten cel przewidziano kwotę 1.024.000 zł. Jest to kwota zarezerwowana tylko w tym budżecie. W sumie na instytucje z tej dziedziny gmina wyda 2.143.000 zł. Pozostałe pieniądze pochodzą na ten cel z nadwyżki budżetowej ze środków pomocniczych, tj. W.F.O.Ś i G.W. Z funduszy tych planowana jest budowa sieci kanalizacyjnej dla miejscowości Szewce-Zawada i Bolechowice oraz wykonanie projektów technicznych kanalizacji dla Sitkówki oraz Zgórska i Kowali.

Kolejnymi największymi inwestycjami na terenie gminy to budowa i modernizacja dróg lokalnych. W roku 2002 na ten cel przewidziano kwotę 1.800.000 zł. Zaplanowano bieżące remonty dróg oraz ich utrzymanie.

Prestiżową inwestycją jakiej realizację rozpoczęto w 2002 roku jest budowa gimnazjum samorządowego w Nowinach. Na ten cel w budżecie gminy przewidziano kwotę 1.800.000 zł. Duże środki finansowe zaplanowano na cele inwestycyjne na osiedlu mieszkaniowym w Nowinach.

Tu największą inwestycją jest modernizacja sieci centralnego ogrzewania wraz z wykonaniem dokumentacji technicznej. Na ten cel przeznaczono 518.000 zł. Przewidziano również 100.000 zł na ocieplenie bloku nr 10. W budżecie zaplanowano również środki na budowę i remonty linii energetycznych i oświetleniowych w wysokości 130.000 zł. Zaplanowano także 3.000.000 zł na budowę garaży dla O.S.P. Ponadto zaplanowano kwotę 194.927 zł na budowę parkingów i garaży.

Konstytucja w art. 166 poz. 2 określa zadania zlecone samorządów gminnych.

Zadania zlecone przez organy samorządowe, gmina wykonuje obok zadań własnych. Zadania zlecone są nadawane gminie tylko i wyłącznie przez ustawy. Istotną cechą tych zadań jest to, że mają one charakter ogólnopaństwowy; nie mogą być w sposób zdecentralizowany przekazywane do zakresu samodzielnego działania określonej rady gminy. Zadania te gmina podejmuje na zasadzie dekoncentracji – realizuje je więc nie w imieniu własnym, ale w imieniu administracji rządowej.

            Istnieją dwa rodzaje zadań zleconych gminie:

a)     zadania nakładane na gminy w drodze ustawy;

b)     zadania nakładane na gminę w drodze porozumienia pomiędzy gminą a organem administracji rządowej.

Zadania zlecone finansowane są na podstawie dotacji celowych lub ze środków ustalonych w porozumieniu. Pierwsze z tych zadań mają charakter obligatoryjny i dotyczą wszystkich gmin na terenie kraju. Podobnie jak w przypadku zadań własnych, obligatoryjne zadania zlecone nakłada na gminy głównie ustawa z dnia 17 maja 1990 roku o podziale zadań i kompetencji.

            Drugi rodzaj zadań zleconych to zadania nakładane na gminy w drodze porozumienia pomiędzy gminą a organem administracji rządowej, np. wojewodą. Porozumienie to może zostać zawarte w formie umowy cywilno-prawnej, bądź porozumienia administracyjnego.

            Zarząd gminy w oparciu o porozumienie z Wojewodą i Urzędem Wojewódzkim zaplanował na zadania zlecone następujące kwoty:

a)     dotacje na zadania zlecone dotyczące Administracji Państwowej i Samorządowej w kwocie – 134.897 zł;

b)     subwencje na zadania oświatowe w kwocie – 3.022.289 zł;

c)     dotacje dla naczelnych organów władzy, kontroli i sądownictwa w kwocie 870 zł;

d)     subwencje na opiekę społeczną w kwocie – 6.541.467 zł , w tym :

-         zasiłki i pomoc w naturze, terenowe ośrodki pomocy społecznej w kwocie – 503.000 zł ;

-         zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne – 100.000 zł;

-         administracja w kwocie – 8.000 zł;

e)     dotacja na urzędy wojewódzkie w kwocie – 39.597 zł.

Oprócz wyżej wymienionych zadań należy wymienić zadania komunalne, które wchodzą w skład zadań własnych, lecz stanowią odrębne, ważne zagadnienia.

Zadania komunalne dotyczą posiadanego przez gminy mienia komunalnego (osiedla mieszkaniowe, budynki szkół i przedszkoli, budynki garaży i ośrodki O.S.P., ulice, drogi i oświetlenia, place i bazary handlowe, obiekty sportowe i rekreacyjne oraz inne np. cmentarz).

            W budżecie gminy Sitkówka-Nowiny na zadania komunalne zarezerwowano 3.522.400 zł w tym:

a)      zakłady gospodarki komunalnej 250.000 zł;

b)     oświetlenie ulic + inwestycje 330.000 zł;

c)      zakłady gospodarki mieszkaniowej + inwestycje 1.550.000 zł;

d)     Ochotnicze Straże Pożarne + inwestycje 650.000 zł;

e)      gospodarka nieruchomościami i gruntami 400.000 zł;

f)        pozostała działalność + inwestycje 1.124.000 zł

---

[1] Gazeta Samorządowa . „Głos Nowin”; luty 2002 rok, nr. 10, s. 5

Wybory 11 października 1998 roku

Wybory 11 października 1998 roku zamknęły formalnie etap przejściowy, w którym stare struktury zarządzania krajem związane z gospodarką centralnie planowaną nakładały się na nowe, dostosowywane do gospodarki rynkowej i umacniających się struktur demokratycznych. Od 1 stycznia 1999 roku Polska wchodzi w okres konsolidacji i krystalizacji nowych struktur zarządzania państwem. Ogólne ramy tych struktur tworzy trójstopniowy podział terytorialny kraju na gminy, powiaty i województwa (Wysocka, 1998).

W najistotniejszym swoim wymiarze reforma administracyjna kraju, polegała na przekazaniu utworzonej w tym celu jednostce samorządu terytorialnego zadań o charakterze regionalnym. W dawnym układzie regionalnym niewielka ich część leżała w zakresie działania ówczesnych województw, część stanowiła zadania terenowej administracji specjalnej, część zaś wykonywana była przez centralne organy administracji rządowej. Zmiana tego stanu w procesie reformy administracyjno-terytorialnej stanowiła wymóg konstytucyjny (art. 164 ust. 2 w zw. z art. 15 ust. 2 Konstytucji RP), prawnie potwierdzający wymagania społeczeństwa w ramach dynamicznie rozwijającego się państwa (Kulesza, 1998).

U podstaw formułowania kryteriów podziału terytorialnego kraju leżała analiza wad obecnego systemu 49 województw, jak i zdefiniowanie celów reformy administracji publicznej. Granice dawnych województw zostały w 1975 roku wyznaczone w sposób arbitralny, bez uwzględnienia wytworzonych w procesie historycznym więzi społecznych czy osadniczych. W znacznej większości jednostki te były małe i słabe, a ich potencjał ekonomiczny był bardzo zróżnicowany. W przypadku upodmiotowienia takich województw nie byłyby one często w stanie prowadzić w oparciu o własny potencjał gospodarczy, ludnościowy, intelektualny (innowacyjny) czy kulturalny skutecznej polityki regionalnej – polityki, która służyłaby interesowi państwa, a nie tylko konkurującym ze sobą interesom lokalnym.

Tak więc prawie żadne z istniejących województw nie jest na tyle duże, aby móc funkcjonować w obecnych granicach w nowym podziale terytorialnym. Żadne nie jest bowiem na tyle silne, by przejąć z centrum kompetencje niezbędne do prowadzenia skutecznej polityki regionalnej, w związku z tym zapewnić realizację konstytucyjnego kierunku decentralizacji administracji publicznej (zmniejszenia uprawnień centrum).

O niedostatecznej funkcjonalności poprzedniego podziału może dodatkowo świadczyć fakt, że podział z przed roku 1975, uwzględniający powiaty, istnieje nadal – tak w świadomości obywateli, jak i w układzie instytucjonalnym (urzędy rejonowe, sądy, prokuratury, organy administracji specjalnych), co z jednej strony dowodzi jego zakorzenienia, a z drugiej – niefunkcjonalności rozwiązań przyjętych w 1975 roku.

Według raportu końcowego Programu Reformy Administracji Publicznej Instytutu Spraw Publicznych (Gilowska, 1998, s. 6) najistotniejsze wady poprzedniego podziału terytorialnego kraju na 49 województw wynikają z faktu, iż:

· województwa nie stanowią jednostek terytorialnych, które można określić mianem regionu w znaczeniu geograficznym, przestrzennym, historycznym. Wynika to między innymi ze zbyt małych rozmiarów obecnych województw, zbyt małej liczby ich mieszkańców i całkowicie arbitralnego wytyczenia granic;

· województwa nie dysponują porównywalnymi potencjałami rozwojowymi; obok województw silnych ekonomicznie istnieją takie, które nie posiadają zasobów niezbędnych do samodzielnego rozwoju;

· województwa nie mają żadnych instrumentów realizacji polityki intraregionalnej (wewnątrzregionalnej), np. własnego budżetu;

· województwa nie posiadają ciał przedstawicielskich, dysponujących mandatem do prowadzenia własnej polityki regionalnej, a wojewoda jest jedynie reprezentantem rządu centralnego i nie może pełnić roli autentycznego gospodarza regionu;

· rząd centralny nie może prowadzić prawdziwej polityki międzyregionalnej, a to ze względu na brak podmiotu oddziaływania, czyli odrębnej osoby prawa publicznego konstytuującej region, a także z powodu braku mechanizmów prawnych, umożliwiających koordynację działań poszczególnych resortów wobec regionów. Utworzenie w 1997 roku Komitetu Regionalnego Rady Ministrów nie stanowi rozwiązania ustrojowego, wskazuje jedynie na konieczność prowadzenia przez rząd polityki interregionalnej.

Z dokonanej powyżej diagnozy poprzedniego terytorialnego systemu administracyjnego wynikają główne cele jego reformy, w tym w szczególności segmentu wojewódzkiego. Należą do nich według raportu ISP (Gilowska, 1998, s. 24):

· zwiększenie sterowalności państwa poprzez przeniesienie wielu zadań i kompetencji z centrum do województw i tym samym skupienie aktywności władz centralnych na kwestiach strategicznych,

· uporządkowanie systemu terytorialnego poprzez stworzenie jednostek samorządu terytorialnego (dużych województw) – podmiotów prawa publicznego, zdolnych do prowadzenia polityki regionalnej i wykonywania tych zadań ponadlokalnych, które równocześnie nie mają charakteru ogólnopaństwowego i nie obejmują całego kraju; ich znaczenie wzrasta i podołanie im będzie stanowiło jedno z głównych wyzwań początku przyszłego stulecia,

· zmiana systemu finansów publicznych, w szczególności poprzez zmianę relacji między sumą budżetów samorządu terytorialnego a PKB,

· budowa demokratycznych instytucji społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich stopniach zasadniczego podziału terytorialnego kraju: w gminie, powiecie i województwie; oznacza to wprowadzenie w nowym województwie reprezentacji społeczności regionalnej, wybieranej w wyborach bezpośrednich,

· przystosowanie organizacji terytorialnej kraju i struktur samorządu terytorialnego do standardów Unii Europejskiej, co umożliwi wykorzystanie instrumentów prawnych i ekonomicznych wypracowanych przez Unię, a służących rozwojowi regionalnemu i współpracy międzyregionalnej.

Konieczność wykreowania nowego rządowo-samorządowego województwa zmusiła do określenia optymalnych zasad i kryteriów, na których opierać się miało wytyczenia jego granic. Kształt województwa powinien odpowiadać najważniejszemu wobec wszystkich kryteriów – kryterium interesu państwowego. Tylko duże województwa, w których wpływ czynnika lokalnego równoważony jest pozycją silnego ustrojowo i kompetencyjnie wojewody, są w stanie interes ten realizować.

Tworzenie mapy województw przebiegać powinno z uwzględnieniem następujących kryteriów (Kulesza, 1998, s. 7):

- funkcjonalnego,

- bezpieczeństwa zbiorowego – wewnętrznego i zewnętrznego,

- consensusu społecznego,

- geograficzno-przyrodniczego (ekologicznego),

- dostosowania do standardów europejskich,

- kulturowo-historycznego,

- polskiej racji stanu.

Ze względu na temat niniejszej pracy największą wagę należy położyć na kryterium funkcjonalne. Województwo-region stanowi terytorium działania dwóch podmiotów władzy publicznej. Z jednej strony, występuje tu wojewoda reprezentujący rząd i stojący na straży interesu państwa, z drugiej zaś, samorząd wojewódzki. O ile samorząd wojewódzki odpowiedzialny jest za prowadzenie skutecznej polityki regionalnej, o tyle wojewoda, wyposażony w zespoloną administrację rządową, przede wszystkim odpowiada za stan porządku i bezpieczeństwa zbiorowego, a także za przestrzeganie prawa przez samorząd wojewódzki, powiatowy i gminny. Nowa konstrukcja administracji rządowej w województwie, szczególnie mocna pozycja wojewody stanowić ma gwarancję zwartości struktur państwa – jego siły.

Funkcje administracji publicznej w województwie powinny znajdować oparcie w kształcie i rozmiarach jego granic. O sile województwa, a co za tym idzie sile państwa wspartego mocnym województwem, decydować będą według Kuleszy (1998, s. 8):

· właściwy potencjał ludnościowy i struktura funkcjonalno-przestrzenna obszaru (liczba ludności, sieć osadnicza, miasta, a także sieć dróg i in.),

· właściwy potencjał innowacyjno-naukowy (liczba uczelni, nauczycieli akademickich, jednostek badawczo-rozwojowych, instytutów badawczych, ośrodków szkoleniowych, doradczych i innowacyjnych),

· właściwy potencjał gospodarczy i fiskalny (poziom rozwoju przedsiębiorczości, w tym liczba podmiotów gospodarczych, ich rozmiar, liczba izb gospodarczych, poziom dochodów podatkowych, poziom inwestycji publicznych),

· właściwy potencjał instytucjonalny, szczególnie zaś:

- instytucji finansowych (banków, instytucji pośrednictwa finansowego i instytucji pozostających w otoczeniu podmiotów gospodarczych),

- instytucji pozarządowych (izby gospodarcze, stowarzyszenia, fundacje, samorządy zawodowe),

- instytucji administracyjnych (siedziby jednostek organizacyjnych administracji publicznej, w tym specjalnej – urzędy publiczne),

· właściwy potencjał infrastruktury, zwłaszcza:

- infrastruktury ochrony zdrowia (liczba szpitali i ich filii, liczba łóżek szpitalnych oraz lekarzy, liczba specjalistycznych klinik i in.),

- instytucji kultury (opery, filharmonie, teatry dramatyczne i muzyczne, muzea, sale wystawowe, kina, stacje radiowo-telewizyjne, domy kultury),

- w zakresie instytucji oświaty i szkolnictwa wyższego,

· właściwy potencjał środków komunikacji społecznej (wydawnictwa prasowe, stacje telewizyjne i radiowe),

· właściwy potencjał tzw. ręki publicznej (kadra administracyjna, skala budżetów różnych szczebli, instytucje użyteczności publicznej).

Tylko duże, przestrzenne województwa posiadają wyżej określony potencjał rozwojowy w stopniu niezbędnym do zapewnienia harmonijnego rozwoju i podołania przewidzianym dla województw funkcjom. Co ważne – przyszłe województwo powinno być zdolne do samodzielnego wykonywania polityki regionalnej – w oparciu przede wszystkim o dochody własne. Program decentralizacji nie odrzuca wprawdzie idei funduszu wyrównawczego dla województw słabszych, niemniej zasadą powinien być niski poziom redystrybucji środków finansowych z budżetu państwa, bowiem państwo nie powinno "rozdzielać środków", lecz wspomagać rozwiązywanie specyficznych problemów regionalnych, dla których potencjał poszczególnych regionów nie jest wystarczający.

Osiągnięcie tych celów jest niezbędne, jeśli Polska ma zasługiwać na miano demokratycznego państwa prawa, z rozwiniętą gospodarką rynkową, państwa zdecentralizowanego, o dominującym układzie terytorialnym (a nie branżowym), zdolnego do długookresowego rozwoju.